1. ການຊື້ແລະການຂາຍສິນຄ້າ (Buy and Sale of Goods)
1.1. ການຊື້ສິນຄ້າ (Buy of Goods)
ໃບເກັບເງິນ ຊື້-ຂາຍ ຕິດໜີ້: ການຊື້ຕິດໜີ້ ແມ່ນການຕົກລົງເຫັນດີຂອງຜູ້ຂາຍໃຫ້ກັບຜູ້ຊື້ຕິດໜີ້ໄດ້ ພາຍໃນ ໄລຍະເວລາ 30ວັນ, 60ວັນ, 90ວັນ ແລະ ອື່ນໆ ອີງຕາມຄວາມເໝາະ ແລະ ເຫັນພ້ອມນຳກັນລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ (ລູກ ຄ້າ) ກັບຜູ້ຂາຍ (ຜູ້ສະໜອງ) ນັ້ນເອງ.
ຕົວຢ່າງ: ຜູ້ຂາຍໄດ້ຂາຍສິນຄ້າໃຫ້ກັບຜູ້ຊື້ຕາມໃບເກັບເງິນໃນມູນຄ່າ 500,000 ກີບ, ຕົກລົງກັນຕ້ອງໄດ້ຈ່າຍພາຍ ໃນ 90ວັນ. ໃນກໍລະນີແບບນີ້ຈະມີ 2 ຂັ້ນຕອນໃນການລົງບັນຊີຄື: ຂັ້ນຕອນທີ 1 ແມ່ນລົງບັນຊີເວລາຊື້, ຂັ້ນຕອນທີ 2 ແມ່ນລົງບັນຊີເວລາຊໍາລະສະສາງ, ພວກເຮົາຕ້ອງຈຳແນກໃບເກັບເງິນອອກເປັນ 2 ປະເພດຄື: ໃບເກັບເງິນຊື້ ສຳລັບການຊື້ ແລະ ໃບເກັບເງິນຂາຍສຳລັບຜູ້ຂາຍ.
1.2. ການຂາຍສິນຄ້າ (Sale of Goods)
2. ລະບຽບການລວມກ່ຽວກັບການບໍລິຫານສາງ
2.1. ທິດສະດີຂອງ Pareto ກ່ຽວກັບການບໍລິຫານສາງແບບ ABC
ບັນດາວັດຖຸທີ່ມີຢູ່ໃນສາງຈະຕ້ອງໄດ້ຖືກຄິດໄລ່ເປັນມູນຄ່າ ແລະ ນັບເຂົ້າໃນຊັບສົມບັດຂອງບໍລິສັດ ການຄຸ້ມຄອງວຽກດັ່ງກ່າວນີ້ຈະມີການຄຸ້ມຄອງທີ່ສັບສົນ ແລະ ຫຍຸ້ງຍາກພໍສົມຄວນ ທັງນີ້ກໍ່ຍ້ອນວ່າໃນບໍລິສັດ ຫລື ກິດຈະການໃດໜື່ງອາດຈະມີສິນຄ້າ ແລະ ຜະລິດຕະພັນຫລາຍໆຊະນິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ເພື່ອການຄຸ້ມຄອງ ແລະ ບໍລິຫານສາງທີ່ດີ, ບໍລິສັດຈະຕ້ອງ ມີການຄຸ້ມຄອງສາງ ແລະ ຄວນມີການກວດກາ ນັບວັດຖຸຕົວຈິງຢູ່ໃນສາງແບບເປັນໄລຍະໆ. ເພື່ອຈຸດປະສົງດັ່ງກ່າວວິທີການຂອງ Pareto ຫລື ການຈັດສັນສາງແບບ ABC ແມ່ນວິ ທີການທີ່ງ່າຍ ແລະ ເປັນປະໂຫຍດ ເພາະໂດຍທົ່ວໄປບັນດາວັດຖຸທີ່ມີຢູ່ໃນສາງມັກຈະປະກອບ ເປັນ 2 – 3 ກຸ່ມທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງລຸ່ມນີ້:
2.2. ບັນດາອົງປະກອບຂອງເຄື່ອງໃນສາງ
ເຄື່ອໃນສາງ ແມ່ນໝາຍເຖິງບັນດາວັດຖຸທີ່ເກັບມ້ຽນໃນສາງໄດ້ແລະເປັນກຳມະສິດຂອງວິສາຫະກິດເອກະ ລາດ ເຊີ່ງບັນດາເຄື່ອໃນສາງອາດປະກອບດ້ວຍດັ່ງນີ້:
• ວັດຖຸທີ່ນຳເອົາໄປຝາກມັດຈຳໄວ້
• ວັດຖຸທີ່ນຳເອົາໄປຝາກມັດຈຳພາກສ່ວນພາຍນອກ
• ວັດຖຸທີ່ຊື້ແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ທັນໄດ້ຮັບ
• ວັດຖຸທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ທັນໄດ້ຮັບເງິນ
ຕົວຢ່າງ:
1) ບັນຊີ ວັດຖຸຮັບໃຊ້ການຜະລິດ
• ບັນຊີ 31 ວັດຖຸດິບ ແລະ ວັດຖຸຮັບໃຊ້ການຜະລິດ
• ບັນຊີ 32 ວັດຖຸຊົມໃຊ້
2) ບັນຊີ 33 ຜະລິດຕະພັນພວມປຸງແຕ່
3) ບັນຊີ 34 ການບໍລິການພວມດຳເນີນ
• ບັນຊີ 342 ການຄົ້ນຄ້ວາພວມດຳເນີນ
• ບັນຊີ 343 ການໃຫ້ບໍລິການພວມດຳເນີນ
4) ບັນຊີ 35 ຜະລິດຕະພັນໃນສາງ
• ບັນຊີ 351 ຜະລິດຕະພັນລະຫວ່າງກາງ
• ບັນຊີ 355 ຜະລິດຕະພັນສຳເລັດຮູບ
• ບັນຊີ 358 ຜະລິດຕະພັນເສດເຫລືອ ຫລື ວັດຖຸເກັບກູ້ຄືນໄດ້
5) ບັນຊີ 37 ສິນຄ້າໃນສາງ
6) ບັນຊີ 38 ເຄື່ອງໃນສາງຢູ່ທາງນອກ ແລະ ອີກບັນຫາໜື່ງຈະບໍ່ຖືກວ່າເປັນເຄື່ອງໃນສາງໄດ້ຖ້າຫາກວ່າ:
• ບັນດາວັດຖຸທີ່ຂາຍໄປແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ທັນໄດ້ສົ່ງ
• ວັດຖຸທີ່ສົ່ງແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ທັນໄດ້ອອກໃບເກັບເງິນ
2.3. ການຄິດໄລ່ກ່ຽວກັບວັດຖຸດິບ, ວັດຖຸຊົມໄຊ້ ແລະ ສິນຄ້າ
ຕົ້ນທຶນການຊື້ຂອງວັດຖຸເຂົ້າສາງ ແມ່ນຕົ້ນທຶນຕົວຈິງໃນການຊື້ ແລະ ຈະປະກອບດ້ວຍ ລາຄາການຊື້ + ພາສີຂາເຂົ້າ + ລາຍຈ່າຍທີ່ຕິດພັນກັບການຊື້ອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ຄ່າຝາກສາງ + ຄ່າຂົນສົ່ງ + ຄ່າກຳມະກອນແບກຫາບ + ຄ່ານາຍໜ້າການຈັດຊື້ ແລະ ບັນດາລາຍຈ່າຍອື່ນໆໃນການຈັດຊື້…
2.2.ການບັນທຶກບັນຊີເວລາຮັບເຄື່ອງເຂົ້າສາງ
ການບັນທຶກບັນຊີ ເວລາຮັບເຄື່ອງເຂົ້າສາງ ສຳລັບບັນຊີລະບົບປັບປຸງໃໝ່ປີ 2009 ກໍ່ຈະເປັນການຊື້ສິນຄ້າ ຊື້ວັດຖຸອື່ນ ຫລື ເປັນການຮັບເຄື່ອງເຂົ້າສາງນັ້ນເອງ ເຊີ່ງໃນການບັນທຶກ ບັນຊີກໍ່ຈະປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນດຽວກັນກັບການຊື້ສິນຄ້ານັ້ນເອງດັ່ງລາຍການຂ້າງລຸ່ມນີ້:
ຕົວຢ່າງ: ບໍລິສັດ ພັດທະນາລາວການຄ້າຂາອອກ-ຂາເຂົ້າຈຳກັດ ໄດ້ຊື້ສິນຄ້າພ້າພາຍໃນປະເທດຈຳນວນ 2 ແກັດ ລາຄາຊື້ 90,000 ກີບ / ແກັດ ທັງໝົດຕິດໜີ້
2.3. ການຄິດໄລ່ ແລະ ລົງບັນຊີເວລາຈ່າຍເຄື່ອງອອກສາງ
ສຳລັບວັດຖຸທີ່ສາມາດຈຳປະເພດໄດ້ ແລະ ຈຳແນກເປັນຊະນິດໄດ້ ຫລື ເປັນແຕ່ລະອັນໄດ້, ເວລາຮັບເຂົ້າສາງ ແມ່ນຕ້ອງໄດ້ຄິດໄລ່ຕາມແຕ່ລະມູນຄ່າຊື້ຕົວຈິງ ແຕ່ເວລາຈ່າຍເຄື່ອງອອກ ສາງຈະຕ້ອງຄິດໄລ່ໜື່ງໃນສາມວິທີຄື:
• ວິທີຄິດໄລ່ຕາມມູນຄ່າຕົ້ນທຶນສະເລ່ຍຕໍ່ຫົວໜ່ວຍ (Average )
• ວິທີຄິດໄລ່ມູນຄ່າເຂົ້າກ່ອນ-ອອກກ່ອນ (FIFO: First in-First Out)
• ວິທີຄິດໄລ່ເຂົ້າລຸນ-ອອກກ່ອນ (LIFO: Last In-Fist Out)
2.4. ສາງແບບສະເລ່ຍມີນໍ້າໜັກ(Average)
ວິທີນີ້ ຄິດໄລ່ຕົ້ນທຶນຂອງຂາອອກຕາມມູນຄ່າຕົ້ນທຶນສະເລ່ຍແບບມີນໍ້າໜັກຂອງວັດຖຸອອກທັງໝົດ. ຄ່າຕົ້ນສະເລ່ຍແບບມີນໍ້າໜັກໄດ້ ແມ່ນເທົ່າກັບຜົນບວກຕົ້ນທຶນການຊື້ຂອງແຕ່ລະ ງວດຫານໃຫ້ຈຳນວນວັດຖຸ ຫລື ສິນ ຄ້າທັງໝົດ ວິທີນີ້ຍັງຈຳແນກມີ 2 ວິທີດັ່ງນີ້:
• ວິທີຄິດໄລ່ທ້າຍງວດບາດດຽວ: ວິທີນີ້ຄິດໄລ່ງ່າຍດາຍເພາະວ່າທ້າຍງວດຈິ່ງຄິດໄລ່ບາດດຽວ ແຕ່ຈະມີຈຸດອ່ອນຢູ່ບ່ອນວ່າ: ຮູ້ຕົ້ນທຶນຂອງຂາອອກສະເລ່ຍຊ້າ ຊື່ງເຮັດໃຫ້ການ ຄິດໄລ່ຕົ້ນທຶນການຜະລິດ ຫລື ຕົ້ນທຶນທັງໝົດຊັກຊ້າໄປນຳ.
• ວິທີຄິດໄລ່ທຸກຄັ້ງມີຂາເຂົ້າ: ຕົ້ນທຶນຂາອອກຄັ້ງນັ້ນໆແມ່ນຄິດໄລ່ຕາມຕົ້ນທຶນສະເລ່ຍແບບມີນໍ້າໜັກຂອງ ວັດຖຸທີ່ມີຢູ່ສາງໃນຕອນນັ້ນ. ໃນຕົວຈິງເພີ່ນຄິດໄລ່ຕົ້ນທຶນສະເລ່ຍແບບມີນໍ້າ ໜັກຂອງວັດຖຸແຕ່ລະຄັ້ງທີ່ ຮັບວັດຖຸເຂົ້າສາງ ໂດຍຄິດໄລ່ຕົ້ນທຶນສະເລ່ຍແບບມີນໍ້າໜັກຂອງວັດຖຸທຸກໆຊຸດທີ່ເຂົ້າໃນສາງ ນັບແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນງວດເປັນຕົ້ນມາ. ໃນນັ້ນນັບທັງວັດຖຸທີ່ຄ້າງ ມາແຕ່ງວດກ່ອນ, ວິທີນີ້ຖ້າຄິດໄລ່ດ້ວຍມີ ຫລື ຫົວອາດສັບສົນແດ່ ແຕ່ຖ້າໄດ້ນໍາໃຊ້ຄອມພິວເຕີເຂົ້າຊ່ວຍຈະຮູ້ສຶກວ່າງ່າຍ. ວິທີນີ້ ມີຈຸດດີຢູ່ບ່ອນວ່າສາມາດໃຫ້ຮູ້ມູນຄ່າຂອງຂາອອກໃນ ແຕ່ລະຄັ້ງ, ຈາກນັ້ນກໍ່ສາມາດຄິດໄລ່ມູນຄ່າຕົ້ນທຶນຂອງການຜະລິດໄດ້ຢ່າງ ວ່ອງໄວບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງລໍຖ້າຮອດທ້າຍງວດ.
2.5. ສາງແບບເຂົ້າກ່ອນ-ອອກກ່ອນ(FIFO)
FIFO (First in First Out): ວິທີນີ້ຈະມີຫລັກການວ່າ: ວັດຖຸໃດທີ່ເຂົ້າມາກ່ອນ ຕ້ອງເອົາອອກກ່ອນ. ຕົ້ນທຶນຂອງຂາອອກແມ່ນຄິດໄລ່ ຕາມຕົ້ນທຶນການຊື້ຂອງຊຸດວັດຖຸທີ່ເຂົ້າ ຢູ່ສາງດົນກວ່າໜູ່ ແລະ ເມື່ອຮອດທ້າຍງວດ, ວັດຖຸທີ່ຍັງຢູ່ສາງຈະຖືກຄິດໄລ່ຕາມຕົ້ນທຶນການຊື້ຂອງຊຸດລ້າສຸດ.
2.6. ສາງແບບເຂົ້າລຸນ-ອອກກ່ອນ(LIFO)
LIFO (Last in First Out): ວິທີນີ້ ແມ່ນທາງກົງກັນຂ້າມກັບວິທີແບບ FIFO. ໝາຍຄວາມວ່າ ວັດຖຸຂາອອກຈະຖືກຄິດໄລ່ຕາມຕົ້ນທຶນການຊື້ວັດຖຸລ້າສຸດ ພ້ອມນັ້ນກໍ່ມີການປັບຄ່າຕົ້ນ ທຶນທັງໝົດໃຫ້ເປັນຄ່າປະຈຸບັນ ກໍລະນີມີໄພເງິນເຟີ້, ເຄື່ອງຍັງຄ້າຢູ່ສາງຍັງຖືກປະເມີນໃຫ້ຕໍ່າລົງ.
ຜົນສະທ້ອນຂອງການເລືອກວິທີຄິດໄລ່
• ໃນໄລຍະຕົ້ນທຶນມີສະເຖຍລະພາບດີ ຈະເລືອກວິທີໃດກໍ່ໄດ້ຈະໃຫ້ຜົນຄືກັນ. ສະນັ້ນ, ຈະເປັນພຽງແຕ່ບັນ ຫາເຕັກນິກການຄິດໄລ່ເທົ່ານັ້ນ.
• ແຕ່ໃນໄລຍະທີ່ມີສ່ວນປະກອບຂອງຕົ້ນທຶນຕ່າງໆ ໂດຍສະເພາະລາຄາຊື້ທີ່ມີການເໜັງຕີງ. ການເລືອກວິທີການທີ່ຕ່າງກັນຈະໃຫ້ຕົ້ນທຶນຂາອອກຕ່າງກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນຕົ້ນທຶນການ ຜະລິດ, ຕົ້ນທຶນຜະລິດຕະພັນທີ່ຂາຍ ແລະ ສາງທີ່ຄ້າງ (ຄ່າວັດຖຸຄ້າງສາງ) ກໍລະນີແຕກຕ່າງກັນ.
• ໃນກໍລະນີ ສິນຄ້າຂື້ນລາຄາ
– ຕາມວິທີ FIFO ສິນຄ້າອອກສາງ ແມ່ນຄິດໄລ່ໃນມູນຄ່າທີ່ຕໍ່າທີ່ສຸດ ສ່ວນວັດຖຸຄ້າງສາງແມ່ນຖືກຄິດໄລ່ຕາມມູນຄ່າທີ່ສູງທີ່ສຸດ, ກໍາໄລຂອງບໍລິສັດກໍ່ຈະສູງທີ່ສຸດ.
– ວິທີ FIFO ຈະມີຜົນທາງກົງກັນຂ້າມ
• ສະຫລຸບແລ້ວວິທີ LIFO ຕິດຕາມສະພາບລາຄາຕົວຈິງໄດ້ດີກວ່າ ຊື່ງເປັນການໃຫ້ຮູ້ຄ່າຕົ້ນທຶນສິນຄ້າທີ່ຂາຍຕາມລາຄາປະຈຸບັນກວ່າ. ສ່ວນວິທີ FIFO ນັ້ນໄປໃນທາງສວນ ກະແສຕົວຈິງ.
ຕົວຢ່າງ:ໃນໄລຍະສິນຄ້າຂື້ນລາຄາ (ຊື່ງໃນຕົວຈິງເກີດຂື້ນຢ່າງເປັນປະຈຳ) ເຊັ່ນ: ສິນຄ້າເຂົ້າ ແລະ ອອກສາງ
– ວັນທີ 1/08/2009 ສິນຄ້າເຂົ້າສາງຈຳນວນ 50 ອັນ ລາຄາແມ່ນ 1,000 ກີບ / ອັນ.
– ວັນທີ 15/08/2009 ສິນຄ້າເຂົ້າສາງຈຳນວນ 70 ອັນ ລາຄາ 1,500 ກີບ/ອັນ
– ວັນທີ 20/08/2009 ສິນຄ້າອອກສາງຈຳນວນ 90 ອັນ
3. ການບັນທຶກບັນຊີກ່ຽວກັບໃບເກັບເງິນທີ່ມີສ່ວນຫລຸດ
3.1. ສ່ວນຫລຸດທີ່ເກີດຈາກສິນຄ້າ
ບັນດາສ່ວນຫລຸດ ແມ່ນການຫລຸດຜ່ອນລາຄາສິນຄ້າແລະການບໍລິການອື່ນໆ, ເຊີ່ງການຫລຸດຜ່ອນທີ່ເກີດຈາກສິນຄ້າກໍ່ໝາຍ ເຖິງການຫລຸດຜ່ອນຂອງລາຄາສິນ ຄ້າທີ່ຜູ້ຂາຍຕົກລົງໃຫ້ຜູ້ຊື້ ເນື່ອງຈາກວ່າ: ສິນຄ້າດັ່ງກ່າວບໍ່ໄດ້ຄຸນນະພາບອັນມາດຖານຫລືມີການກຳນົດໄວ້ໃນສັນຍາການຊື້-ຂາຍເຊັ່ນ: ຕາມບໍລິມາດການຂາຍ ແລະ ຕາມລາຍລູກຄ້າ ຫລື ປະເພດຂອງລູກຄ້າທີ່ ສະແດງອອກຢູ່ໃນໃບເກັບເງິນ ເພື່ອຈະນຳເອົາມາບັນທຶກບັນຊີເຊັ່ນ:
• ເປັນລາຍຈ່າຍການເງິນ ບັນຊີ 609 ສ່ວນຫລຸດທີ່ໄດ້ຮັບຈາກການຊື້
• ລາຍຮັບການເງິນ ບັນຊີ 709 ສ່ວນຫລຸດທີ່ໄດ້ຫລຸດໃຫ້
3.2. ສ່ວນຫລຸດທີ່ເກີດຈາກການຊໍາລະສະສາງ
ສ່ວນຫລຸດທີ່ເກີດຈາກການຊໍາລະສະສາງ ແມ່ນສ່ວນຫລຸດທີ່ຜູ້ຂາຍ (ຜູ້ສະໜອງ) ທີ່ໄດ້ຕົກລົງໃຫ້ກັບຜູ້ຊື້ (ລູກຄ້າ) ເນື່ອງຈາກວ່າ: ການຊື້-ການຂາຍດັ່ງກ່າວ ແມ່ນທຳ ການຊຳລະສະສາງ ກັນເປັນເງິນສົດ ຫລື ອາດຈະເປັນເງິນ ຝາກທະນາຄານກໍເປັນໄດ້ ອີງຕາມການຕົກລົງເຫັນດີກັນລະຫວ່າງຜູ້ຊື້ກັບຜູ້ຂາຍ.
ຕົວຢ່າງ:ວັນທີ 10/05/2010 ຊື້ສິນຄ້າຕາມໃບເກັບເງິນມູນຄ່າ 200,000ກີບ, ຜູ້ສະໜອງຕົກລົງໃຫ້ສ່ວນຫລຸດ ດ້ານລາຄາ 2% ເນື່ອງຈາກວ່າ ໄດ້ຊຳລະກັນເປັນ ເງິນສົດຈິ່ງໄດ້ສ່ວນ ຫລຸດການເງິນຕື່ມອີກ 5%.
4. ບັນດາລາຍຈ່າຍທີ່ຕິດພັນກັບການຊື້ ທີ່ໄດ້ບວກເຂົ້າກັບຕົ້ນທຶນຂອງສິນຄ້າ ແລະ ຂອງວັດຖຸທີ່ໄດ້ຊື້
5. ການສົ່ງສິນຄ້າຄືນກໍລະນີໃບເກັບເງິນບໍ່ມີສ່ວນຫລຸດ
ໃນການສົ່ງສິນຄ້າຄືນ ໃນກໍລະນີໃບເກັບເງິນເມື່ອກ່ອນບໍ່ມີສ່ວນຫລຸດ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວການຊື້-ຂາຍ ກັນແບບນີ້ແມ່ນເປັນການຊື້-ຂາຍຕິດໜີ້ກັນ. ສະນັ້ນ, ໃນການບັນທຶກບັນຊີ ຄວນຈະສັງເກດແລະໄຈ້ແຍກລາຍການ ຕ່າງໆໃຫ້ມີຄວາມລະອຽດເສຍກ່ອນລະຫວ່າງ ລາຄາຊື້-ຂາຍສິນຄ້າກັນຕົວຈິງ ແລະ ລາຍຈ່າຍທີ່ຕິດ ພັນກັບການຊື້ ເຊີ່ງລາຍການດັ່ງກ່າວຈະໄດ້ ສະແດງອອກດັ່ງລຸ່ມນີ້:
ຕົວຢ່າງ 1:
• ວັນທີ 15/05/2010 ໄດ້ຊື້ຢາງລົດຈາກຜູ້ສະໜອງຈຳນວນ 20 ເສັ້ນ, ໃນລາຄາເສັ້ນລະ 1,100,000 ກີບ (ຕິດໜີ້).
• ວັນທີ 17/05/2010 ໄດ້ກວດເບີ່ງສະພາບຂອງສິນຄ້າທີ່ໄດ້ຊື້ມາ ເຫັນວ່າມີຢາງລົດ 4 ເສັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຕາມຂະໜາດຂອງມັນ ແລະ ໄດ້ນຳເອົາສິນຄ້າດັ່ງກ່າວສົ່ງບໍ ລິສັດຄືນ.
• ວັນທີ 20/05/2010 ໄດ້ຮັບໃບສົ່ງເງິນຄືນຈາກບໍລິສັດພາຫານະອາໄລ່ ກ່ຽວກັບການເອົາສິນຄ້າໄປສົ່ງຄືນ.
6. ການຕົກລົງໃຫ້ສ່ວນຫລຸດ ແລະ ໄດ້ຮັບສ່ວນຫລຸດ ພາຍຫລັງທີ່ໄດ້ມອບຮັບສິນຄ້າມາແລ້ວ
ຕົວຢ່າງ 1:
• ວັນທີ 15/05/2010 ໄດ້ຊື້ຢາງລົດຈາກບໍລິສັດສະໜອງພາຫານະອາໄລ່ ຈຳນວນ 20 ເສັ້ນ, ໃນລາຄາເສັ້ນລະ 1,100,000 ກີບ ແລະ ຜູ້ສະໜອງໃຫ້ສ່ວນຫລຸດ 5% (ຕິດໜີ້).
• ວັນທີ 17/05/2010 ໄດ້ກວດເບີ່ງສະພາບຂອງສິນຄ້າທີ່ໄດ້ຊື້ມາ ເຫັນວ່າມີຢາງລົດ 4 ເສັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຕາມຂະໜາດຂອງມັນ ແລະ ໄດ້ນຳເອົາສິນຄ້າດັ່ງກ່າວສົ່ງບໍ ລິສັດຄືນ.
• ວັນທີ 20/05/2010 ໄດ້ຮັບໃບສົ່ງເງິນຄືນຈາກບໍລິສັດສະໜອງພາຫານະອາໄລ່ ກ່ຽວກັບການເອົາສິນຄ້າໄປສົ່ງຄືນ.
7. ການຊື້ວັດຖຸຮັບໄຊ້ການຜະລິດ (Purchasing Material)
ບັນດາວັດຖຸທີ່ໄດ້ປະກອບເຂົ້າໃນວັດຖຸຮັບໃຊ້ການຜະລິດນັ້ນ ຈະປະກອບດ້ວຍວັດຖຸດິບ, ວັດຖຸຊົມໃຊ້ຕ່າງໆເຊັ່ນ: ເຊື້ອໄຟເຄື່ອງອາໄລ່, ເຄື່ອງໃຊ້ຫ້ອງການ ແລະ ອື່ນໆ… ຈາກນັ້ນກໍ່ຈະປະກອບດ້ວຍວັດຖຸທີ່ບໍ່ຜ່ານສາງ ເຊັ່ນ: ກະແສໄຟຟ້າ ຫລື ນໍ້າປະປາເປັນຕົ້ນເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນວັດຖຸທີ່ບໍ່ສາມາດເກັບໄວ້ໄດ້ ຫລື ເປັນວັດ ຖຸທີ່ບໍ່ຜ່ານສາງກໍ່ຕາມ, ເວລາຊື້ວັດຖຸດັ່ງກ່າວກໍ່ຈະຕ້ອງຈົດເຂົ້າເປັນລາຍຈ່າຍໃນບັນຊີກ່ອນຕາມແຕ່ລະເນື້ອໃນ.
ຕົວຢ່າງ: ໂຮງງານແຫ່ງໜື່ງມີລາຍຈ່າຍໃນການຊື້ວັດຖຸຮັບໃຊ້ການຜະລິດດັ່ງລຸ່ມນີ້:
• 01/09/2010 ໄດ້ຊື້ວັດຖຸດິບຮັບໃຊ້ໃນການຜະລິດ ມູນຄ່າ 5,000,000 ກີບ ດ້ວຍເງິນສົດ.
• 03/0902010 ໄດ້ຊື້ຖົງຢາງຈຳນວນ 15 ກກ ໃນລາຄາ 30,000 ກີບ/ກກ, ເພື່ອຫຸ້ມຫໍ່ຜະລິດຕະພັນ
• 10/09/2010 ໄດ້ຈ່າຍຄ່າໄຟຟ້າປະຈຳເດືອນດ້ວຍເງິນສົດມູນຄ່າ 2,500,000 ກີບ
• 11/09/2010 ຊື້ເຄື່ອງອາໄລ່ເພື່ອປ່ຽນເຄື່ອງຈັກທີ່ເປ້ເພ ມູນຄ່າ 2,500,000 ກີບ ຈ່າຍດ້ວຍເງິນສົດ
• 14/09/2010 ຊື້ເຈ້ຍພິມດີດຈໍານວນ 1 ແກັດ ໃນລາຄາ 150,000 ກີບ/ແກັດ, ປາກາ 10 ກ້ານໃນລາຄາ 1,000 ກີບ/ກ້ານ, ເຈ້ຍກາກບອນຈຳນວນ 1 ກັບ ໃນລາຄາ 120,000 ກີບ/ກັບ ຈ່າຍສົດ
8. ບັນດາລາຍຈ່າຍທີ່ຕິດພັນກ່ຽວກັບການຊື້ວັດຖຸຮັບໄຊ້ການຜະລິດ
ສຳລັບລາຍຈ່າຍທີ່ຕິດພັນໃນການຊື້ວັດຖຸຮັບໃຊ້ການຜະລິດ ແມ່ນໃຫ້ທຳການບັນທຶກເຄື່ອນໄຫວເຂົ້າໃນບັນ ຊີຕົ້ນທຶນການຊື້ ຫລື ບັນທຶກເຂົ້າໃນບັນຊີສາງເລີຍ ເພື່ອເຕົ້າໂຮມ ແລະ ສັງລວມບັນດາລາຍຈ່າຍດັ່ງກ່າວເຂົ້າເປັນຕົ້ນ ທຶນໃນການຊື້. ຍົກເວັ້ນບັນດາລາຍຈ່າຍຄ່າ ອຕທ, ອກລ ເພາະວ່າບັນດາລາຍຈ່າຍດັ່ງກ່າວນີ້ ເຮົາສາມາດນຳຫັກຕໍ່ໄດ້ ພາຍຫລັງທີ່ການຊໍາລະສະສາງໃນທ້າຍເດືອນ ໄຕມາດ ຫລື ທ້າຍປີ ເປັນຕົ້ນ.
ຕົວຢ່າງ: ໂຮງງານແຫ່ງໜື່ງມີລາຍຈ່າຍໃນການຊື້ວັດຖຸຮັບໃຊ້ການຜະລິດດັ່ງລຸ່ມນີ້:
• ໄດ້ຊື້ວັດຖຸດິບຮັບໃຊ້ໃນການຜະລິດ ມູນຄ່າ 50,000 ກີບ, ພາສີ 5%, ອຕທ10% ດ້ວຍເງິນສົດ.
• ໄດ້ຊື້ຖົງຢາງຈຳນວນ 15 ກກ ໃນລາຄາ 30,000 ກີບ/ກກ, ອຕທ 2% ເພື່ອຫຸ້ມຫໍ່ຜະລິດຕະພັນ
• ໄດ້ຈ່າຍຄ່າໄຟຟ້າປະຈຳເດືອນດ້ວຍເງິນສົດມູນຄ່າ 2,500,000 ກີບ
• ຊື້ເຈ້ຍພິມດີດຈໍານວນ 1 ແກັດ ໃນລາຄາ 150,000 ກີບ/ແກັດ, ຈ່າຍສົດ
9. ການຊໍາລະສະສາງການຊື້ ແລະ ການຂາຍ
10. ການບັນຊີສະເພາະອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ແລະ ອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມ
10.1. ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ແລະ ອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມເສຍຕົ້ນທາງ
10.1.1. ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ.
ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດແມ່ນ: ແມ່ນອາກອນທາງອອ້ມເຊີ່ງຜູ້ຊົມໃຊ້ສິນຄ້າເຄື່ອງຂອງຫຼືການບໍລິ ການທົ່ວໄປຕ້ອງເສຍພັນທະໃຫ້ງົບປະມານແຫ່ງລັດຜ່ານຜູ້ດຳ ເນີນກິດຈະການຕ່າງໆຕາມທີ່ໄດ້ກັບນົດໄວ້ຕາມມາດຕາທີ 12 ຂອງກົດໝາຍສ່ວຍສາອາກອນ, ໃນນັ້ນອັດຕາອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດປະກອບມີ 2 ອັດຕາຄື: ອັດຕາ 5% ແລະອັດຕາ 10%.
10.1.2. ອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມ.
ອາກນມູນຄ່າເພີ່ມ ແມ່ນອາກອນທາງອ້ອມທີ່ຄິດໄລ່ເກັບຕາມພູດສ່ວນມູນຄ່າເພີ່ມຂື້ນຂອງສິນຄ້າເຄື່ອງຂອງ ແລະ ການບໍລິການຊື່ງເກີດຂຶ້ນໃນທຸກຂະບວນການ ບັບແຕ່ຂອດການຜະລິດ,ການຈໍລະຈອນ, ການສະໜອງບໍລິການໄປຈົນເຖີງການຊົມໃຊ້ ແລະ ເກັບຕາມມູນຄ່າສິນຄ້າ,ເຄື່ອງຂອງແລະການບໍລິການທີ່ນຳເຂົ້າມາ ໃນດິນແດນຂອງສປປລາວ.
10.2. ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ແລະ ອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມເກັບໄດ້
ສຳລັບອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດແລະອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມທີ່ເກັບໄດ້ ແມ່ນເກີດຂື້ນໃນກໍລະນີທີ່ມີການຂາຍສິນຄ້າ ຫລື ການບໍລິການໃຫ້ກັບລູກຄ້າ ເຊີ່ງໃນຜ່ານ ມາເຮົາໄດ້ເວົ້າກ່ຽວກັບອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດເສຍຕົ້ນທາງ ຫລື ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດຫັກຕໍ່ ແລະ ສ່ວນນີ້ສຳລັບຫລັກການໃນການຄິດໄລ່ກໍ່ບໍ່ມີຄວາມ ແຕກຕ່າງກັນເລີຍ ເພື່ອຄວາມເຂົ້າໃຈຕື່ມໃນຂ້າງລຸ່ມນີ້ຈະຂໍຍົກຕົວຢ່າງກ່ຽວກັບການຄິດໄລ່ ແລະ ລົງບັນຊີເຊັ່ນ:
ຕົວຢ່າງ: ວັນທີ 12/04/2010 ວິສາຫະກິດວິພາພອນ ການຄ້າ ໄດ້ຂາຍສິນຄ້າໃຫ້ກັບລູກຄ້າຈຳນວນ 20 ແກັດ ໃນ ລາຄາ 10,000 ກີບ/ແກັດ. ອຕທ 10% ທັງໝົດຕິດໜີ້. (ຮູ້ວ່າຕົ້ນທຶນຊື້ແມ່ນ 6,000 ກີບ/ແກັດ).
10.3. ກໍລະນີສົ່ງສິນຄ້າຄືນ ແລະ ໃບຮັບເງິນທີ່ມີອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ແລະ ອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມ
ຕົວຢ່າງ:
1)ວັນທີ 12/04/2010 ວິສາຫະກິດວິພາພອນ ການຄ້າ ໄດ້ຂາຍສິນຄ້າໃຫ້ກັບລູກຄ້າຈຳນວນ 20 ແກັດ, ໃນ ລາຄາ 10,000 ກີບ/ແກັດ. ອຕທ 10% ທັງ ໝົດຕິດໜີ້. (ຮູ້ວ່າຕົ້ນທຶນຊື້ແມ່ນ 6,000 ກີບ/ແກັດ).
2)ວັນທີ 15/04/2010 ລູກຄ້ານຳເອົາສິນຄ້າສົ່ງຄືນຈຳນວນ 4 ແກັດ. ເນື່ອງຈາກວ່າສິນຄ້າບໍ່ໄດ້ຮັບມາດຕາຖານຂອງການສັ່ງຊື້
10.4. ການແຈ້ງເສຍອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ແລະ ອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມໃນທ້າຍເດືອນ / ປີ
ໃນການແຈ້ງເສຍອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດແລະອາກອນມູນຄ່າເພີ່ມໃນທ້າຍເດືອນ ໃນລັກສະນະດັ່ງກ່າວ ນີ້ອາດເກີດຂື້ນໃນຫລາຍໆກໍລະນີທີ່ແຕກຕ່າງກັນອອກ ໄປ, ທັງນີ້ກໍ່ຂື້ນກັບການເຄື່ອນໄຫວຕົວຈິງຂອງບໍລິສັດ ຫລື ວິ ສາຫະກິດໃນການຊື້, ການຂາຍ ເຊີ່ງຈະສະແດງອອກໃນລັກສະນະດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
10.4.1. ການແຈ້ງເສຍ ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ກໍລະນີ 4657 >4656
ໃນກໍລະນີທີ່ ບັນຊີ 4657 >4656 ສ່ວນທີ່ໃຫຍຍ່ກວ່າ ຫລື ສ່ວນທີ່ຜິດດ່ຽງກັນນັ້ນ ແມ່ນໃຫ້ບັນດາທ່ານບັນທຶກບັນຊີ 4655 (ລັດ-ອາກອນຕ້ອງມອບຕື່ມ).
ຕົວຢ່າງ: ຈາກການສະຫລຸບບັນຊີໃນທ້າຍເດືອນ 2/2010 ຂອງບໍລິສັດແຫ່ງໜື່ງເຫັນວ່າ: ອາກອນມີດັ່ງນີ້:
•4657 = 200,000
•4657 = 100,000
•4656 = 120,000
•4656 = 80,000
•4656 = 10,000
•4656 = 15,000
10.4.2. ການແຈ້ງເສຍ ອາກອນຕົວເລກທຸລະກິດ ກໍລະນີ 4657 <4656
ໃນກໍລະນີທີ່ ບັນຊີ 4657 <4656 ສ່ວນທີ່ໃຫຍຍ່ກວ່າ ຫລື ສ່ວນທີ່ຜິດດ່ຽງກັນນັ້ນ ແມ່ນໃຫ້ບັນດາທ່ານບັນທຶກບັນຊີ 4654 (ລັດ-ອາກອນຫັກຕໍ່).
ຕົວຢ່າງ 1: ຈາກການສະຫລຸບບັນຊີໃນທ້າຍເດືອນທີ 3/2010 ຂອງບໍລິສັດແຫ່ງໜື່ງເຫັນວ່າ: ອາກອນມີດັ່ງນີ້:
•4657 = 200,000
•4657 = 100,000
•4656 = 120,000
•4656 = 80,000
•4656 = 100,000
•4656 = 10,000
11. ບັນດາລາຍຈ່າຍອື່ນໆໃນການທຸລະກິດ
11.1. ພາສີ-ອາກອນ ໃນສ່ວນທີ່ບໍ່ແມ່ນລາຍຈ່າຍຕິດພັນກັບການຊື້
ສຳລັບພາສີ-ອາກອນທີ່ບໍ່ແມ່ນລາຍຈ່າຍຕິດພັນໃນການຊື້ ຫລື ລົງບັນຊີຕາມເນື້ອໃນຕົວຈິງຂອງການເຄື່ອນໄຫວ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເວລາທີ່ຊື້ເຄື່ອງຮັບໄຊ້ຫ້ອງ ການ/ສຳນັກງານ ຫລື ວັດຖຸ-ອຸປະກອນອື່ນທີ່ບໍ່ໄດ້ນໍາເອົາໄປຂາຍຕໍ່ ຫລື ເອີ້ນວ່າ: ຊື້ເຂົ້າມາຮັບໃຊ້ເອງພາຍໃນກິດຈະການ ຫລື ວິສາຫະກິດດັ່ງກ່າວນັ້ນ.
11.2. ບັນດາລາຍຈ່າຍໃຫ້ພະນັກງານ
ບັນດາລາຍຈ່າຍໃຫ້ພະນັກງານແມ່ນໜື່ງໃນບັນດາລາຍຈ່າຍທີ່ຫລາຍກ່ວາໝູ່ຂອງຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດເອກະລາດ,ບັນດາລາຍຈ່າຍພະນັກງານສາດແບ່ງອອກເປັນດັ່ງນີ້:
•ຄ່າທົດແທນແຮງງານໃຫ້ພະນັກງານ
•ລາຍຈ່າຍກ່ຽວກັບເງິນເດືອນ
ໃນການຄິດໄລ່ບັນດາລາຍຈ່າຍດັ່ງກ່າວນັ້ນ ແມ່ນມີຄວາມສັບສົນພໍສົມຄວນເຊີ່ງຕ້ອງໄດ້ອີງໃສ່ຂໍ້ກຳນົດທາງດ້ານກົດໝາຍ ຢູ່ໃນບົດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄດ້ສຶກສາພຽງ ແຕ່ບັນດາຫລັກການທາງດ້ານການບັນຊີເທົ່ານັ້ນ.
ຢູ່ໃນຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດໃດໜື່ງຈະມີອົງການຈັດຕັ້ງຂອງຕົນເອງ, ບຸກຄົນທີ່ປະກອບຢູ່ໃນອົງການຈັດຕັ້ງນັ້ນມີສ່ວນຮ່ວມທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ທຸລະກິດມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງ ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ. ສະນັ້ນ ຜົນຕອບແທນທີ່ຕົນເອງໄດ້ປະກອບ ສ່ວນເຂົ້າໃນວຽກງານດັ່ງກ່າວນັ້ນຈະໄດ້ຮັບໃນຮູບແບບຂອງເງິນເດືອນ.
ກົງຈັກພະນັກງານຂອງຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດປະກອບດ້ວຍ ພະນັກງານບໍລິຫານຮັບເງິນເດືອນ, ກຳມະກອນໃນໜ່ວຍງານຕົ້ນຕໍເຊັ່ນ: ໂຮງຊ່າງ, ໂຮງຊ່າງປະກອບ, ໜ່ວຍງານຈັດຊື້ ແລະ ໜ່ວຍງານຈຳໜ່າຍ. ສ່ວນເຈົ້າຂອງທຸລະກິດສ່ວນບຸກຄົນ ທີ່ບໍ່ເປັນກົງຈັກພະນັກງານຂອງວິສາຫະກິດຈະບໍ່ມີເງິນເດືອນ ແລະ ຜູ້ຮ່ວມ ງານກໍ່ເຊັ່ນດຽວກັນ ເຊັ່ນ: ວິສາວະກອນທີ່ປຶກສາ, ທະນາຄວາມເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ວ່າເຂົາເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບຄ່າບໍລິການ ເຊີ່ງຈະຈົດເຂົ້າເບື້ອງໜີ້ຂອງບັນດາບັນຊີ 62… ຄ່າ ບໍລິການຈາກທາງນອກຂອງວິສາຫະກິດ, ລາຍຈ່າຍໃຫ້ພະນັກງານປະກອບດ້ວຍຄ່າທົດແທນແຮງງານໃຫ້ພະນັກງານ ‘’ເງິນເດືອນ’’ ແລະ ລາຍຈ່າຍສະຫວັດດີການ ສັງຄົມ ຊື່ງກຳນົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ ຫລື ສັນຍາຕ່າງໆທີ່ໄດ້ສ້າງຂື້ນລະຫວ່າງພະນັກງານກັບຜູ້ປະກອບການ.
ກ. ອົງປະກອບຂອງເງິນເດືອນ
•641 – ເງິນເດືອນພື້ນຖານ: ແມ່ນເງິນເດືອນຄົງທີ່ປະຈຳເດືອນ. ຖ້າຫາກແມ່ນກຳມະກອນທີ່ໄດ້ຮັບເງິນຕາມຈຳນວນຊົ່ວໂມງແຮງງານຈະຄິດໄລ່ຕາມ: ອັດຕາ x ຈຳນວນຊົ່ວໂມງແຮງງານ.
•642 – ເງິນບຳເນັດ: ແມ່ນເງິນປີການ: ການມາການປົກກະຕິ, ຄວາມຫ້າວຫັນຕໍ່ໜ້າທີ່ການງານ
•643 -ນະໂຍບາຍອື່ນໆ: ແມ່ນເງິນນະໂຍບາຍຕ່າງໆທີ່ພະນັກງານຈະໄດ້ຮັບເຊັ່ນ: ຄ່າຂົນສົ່ງ, ຄ່າອາຫານ, ນະໂຍບາຍກັນເປື້ອນ, ນະໂຍບາຍປ້ອງກັນທາດເບື່ອ.
ຂ. ການຫັກເງິນເດືອນ
ການຫັກເງິນເດືອນ ແມ່ນວິສາຫະກິດໄດ້ເປັນຜູ້ຄິດໄລ່ບົນພື້ນຖານບັນດາຂໍ້ມູນທີ່ກຳນົດໃນກົດໝາຍ ຫລື ຕາມສັນຍາ, ຈຳນວນເງິນດັ່ງກ່າວແມ່ນຕ້ອງຫັກອອກ ຈາກເງິນເດືອນຂອງຜູ້ທີ່ຈະໄດ້ຮັບ ເຊີ່ງມີດັ່ງນີ້:
•462 – ອາກອນເງິນເດືອນ: ຄິດໄລ່ຕາມອັດຕາທີ່ກຳນົດໂດຍກົດໝາຍສ່ວຍສາອາກອນ.
•463 – ລັດ, ອົງການປະກັນໄພສັງຄົມ: ຄິດໄລ່ຕາມອັດຕາທີ່ກຳນົດໂດຍກົດໝາຍແຮງງານ.
•447 – ພະນັກງານ, ເງິນທີ່ຕັດໄວ້: ຄິດໄລ່ໂດຍອີງຕາມກໍລະນີ.
•445 – ພະນັກງານ, ເງິນຈ່າຍລ່ວງໜ້າ ແລະ ເງິນຈ່າຍກ່ອນສ່ວນໜື່ງ.
11.2.1. ການຄິດໄລ່ ແລະ ບັນທຶກບັນຊີກ່ຽວກັບເງິນເດືອນ, ເງິນບໍາເນັດ ແລະ ເງິນນະໂຍບາຍ
ໃນການຄິດໄລ່ເງິນເດືອນພະນັກງານທີ່ສັງກັດຢູ່ໃນບໍລິສັດ, ກິດຈະການ ຫລື ທຸລະກິດອື່ນໆ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ເອກະຊົນ, ລັດວິສາຫະກິດ ຫລື ລັດບໍລິຫານອື່ນໆກໍ່ ເຊັ່ນກັນ, ທັງນັ້ນກໍ່ຕ້ອງໄດ້ປະຕິບັດຕາມລະບຽບການທີ່ໄດ້ລະ ບຸໄວ້ໃນກົດໝາຍສ່ວຍສາອາກອນ. ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວໃນການຄິດໄລ່ເງິນເດືອນຂອງພະນັກງານ ເພີ່ນໄດ້ຈຳແນກ ອອກເປັນຢູ່ 2 ກໍລະນີທີ່ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປເຊັ່ນ:
•ຖ້າຫາກພະນັກງານ ມີເງິນເດືອນພຶ້ນຖານຕໍ່າກ່ວາມູນຄ່າ 1,000,000 ກີບ ລົງມາ ແມ່ນຈະຖືກຍົກເວັ້ນ (ບໍ່ໃຫ້ເສຍອາກອນ)
•ຖ້າຫາກເງິນເດືອນພະນັກງານ ມີເງິນເດືອນພື້ນຖານເກີນ 1,000,000 ກີບ ຂື້ນໄປນັ້ນ ແມ່ນໃຫ້ລົບອອກ 1,000,000 ກີບອອກ ແລະ ໃຫ້ເສຍອາ ກອນໃນອັດຕາທີ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້.
ຂ. ຫລັກການໃນການບັນທຶກບັນຊີ
ໃນການບັນທຶກລາຍການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ການລົງບັນຊີກ່ຽວກັບເງິນເດືອນຂອງພະນັກງານ ແມ່ນໄດ້ດຳເນີນເປັນ 2 ຂັ້ນຕອນ ເພື່ອຄວາມລະອຽດ ແລະ ຮອບ ຄອບຂື້ນຕື່ມຄື:
• ບັນທຶກເງິນເດືອນ ແລະ ສ່ວນປະກອບຂອງເງິນເດືອນ.
• ການລົງບັນຊີໃນການຫັກເງິນເດືອນ.
ເງິນເດືອນ ແລະ ລາຍຈ່າຍປະເພດດຽວກັນ ແມ່ນໄດ້ຈົດເຂົ້າຂອງບັນຊີ 64… ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນກໍ່ຕ້ອງຈົດເຂົ້າເບື້ອງມີ ຂອງັບນຊີ 441 – ພະນັກງານ ຄ່າທົດ ແທນແຮງງານຕ້ອງໄດ້ສະສາງ. ສ່ວນລາຍການຫັກ ເງິນເດືອນ ຈະສະແດງອອກຢູ່ເບື້ອງໜີ້ຂອງບັນຊີ 441 ແລະ ພົວພັນກັບເບື້ອງມີ ຂອງບັນຊີ 442, 444, 462
11.2.2. ກໍລະນີມີການເບີກຈ່າຍເງິນເດືອນລ່ວງໜ້າ
ເງິນເດືອນລ່ວງໜ້າ ໝາຍເຖິງການເບີກຈ່າຍໃຫ້ພະນັກງານກ່ອນຮອດກຳນົດເວລາ ຫລື ກ່ອນຮອດມື້ກຳນົດເບີກຈ່າຍເງິນ, ເຫດການດັ່ງກ່າວນັ້ນເກີດຂື້ນເນື່ອງ ຈາກຄວາມຮຽກຮ້ອງຕອ້ງການ ຫລື ຄວາມຈຳເປັນທີ່ຕ້ອງການໃຊ້ ເງິນດ່ວນຂອງພະນັກງານທາງບໍລິສັດ ຈື່ງໄດ້ມີນະໂຍບາຍເບີກຈ່າຍລ່ວງໜ້າແລ້ວຈີ່ງຫັກທົດ ແທນຄືນພາຍຫລັງໃນ ເວລາເບີກຈ່າຍຕົວຈິງ ດັ່ງຕົວຢ່າງ:
11.2.3. ການບັນຊີກ່ຽວກັບຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸ (Advantage by nature)
ບັນດາຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸເຊັ່ນ: ທີ່ພັກພາອາໃສ, ລົດປະຈຳຕໍາແໜ່ງ ແລະ ບັນດາຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸຕ່າງໆ ທີ່ວິສາຫະກິດໄດ້ຈ່າຍໃຫ້ພະນັກ ງານນັ້ນ ເຊີ່ງອາດຈະຂື້ນກັບຂໍ້ຕົກລົງຂອງວິສາຫະກິດ ໂດຍອີງຕາມລັກນະນເນື້ອໃນບົນພື້ນຖານບັນ ດາລາຍການທີ່ກ່ຽວກັບຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸຕ້ອງ ສະແດງຢູ່ໃນບັນຊີ 644 (ຄ່າທົດແທນໃຫ້ພະນັກງານແກນນຳ ຫລື ຜົນປະ ໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸ). ແຕ່ວ່າບາງຄັ້ງ ວິສາຫະກິດບໍ່ສາມາດຈະສາມາດບັນທຶກລາຍ ຈ່າຍອັນດຽວເຂົ້າ ໃນບັນຊີລາຍຈ່າຍອັນດຽວກັນໄດ້.
ການແກ້ໄຂບັນຫາດັ່ງກ່າວ, ເຮັດໄດ້ສອງວິທີຄື: 1. ບັນດາລາຍຈ່າຍຕ່າງໆກ່ຽວກັບຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸທີ່ສາມາດຈຳ ແນກໄດ້. ຕົວຢ່າງ: ວິສາຫະກິດ ຕົກ ລົງເບີກຈ່າຍນໍ້າມັນໃຫ້ພະນັກງານເດືອນລະ 20 ລິດ, ຈຳນວນ 10 ຄົນ, ໃນລາຄາ 1 ລິດ / 4,500 ກີບ ແລະ ຈ່າຍຄ່າເຊົ່າເຮືອນໃຫ້ອຳນວຍການ 200,000 ກີບ.
ໝາຍເຫດ:ໃນກໍລະນີທີ່ບໍ່ສາມາດຈຳແນກ ລາຍຈ່າຍກ່ຽວກັບຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸໄດ້ຢ່າງຈະແຈ້ງເຊັ່ນ: ລົດໜື່ງຄັນທີ່ຜູ້ອຳນວຍການຂັບ ອາດຈະທຳຮັບ ໃຊ້ວຽກງານໃນອົງການ ແລະ ຮັບໃຊ້ວຽກສ່ວນຕົວ. ດັ່ງນັ້ນ, ລາຍຈ່າຍອາດຖືກແບ່ງອອກເປັນ 2 ພາກສ່ວນຄື: ພາກສ່ວນອົງການຕ້ອງຈ່າຍ (ໃນກໍລະນີທີ່ໃຊ້ ວຽກໃນອົງ ການ) ແລະ ພາກສ່ວນທີ່ຜູ້ຊົມໃຊ້ລົດຄັນນັ້ນຕ້ອງໄດ້ຈ່າຍ (ຄ່ານໍ້າມັນ, ຄ່າສ້ອມແປງ, ຄ່າບໍາລຸງຮັກສາ ແລະ ອື່ນໆ. ໃນກໍ່ລະນີທີ່ຜູ້ອຳນວຍການໃຊ້). ການແກ້ໄຂບັນຫາດັ່ງກ່າວນັ້ນແມ່ນເຮັດໄດ້ໂດຍນໍາໃຊ້ບັນຊີ 721 (ຜົນຜະລິດ ແລະ ການບໍລິ ການຊົມໃຊ້ເອງ). ສຳລັບຈຳນວນທີ່ຕ້ອງຈົດ ແມ່ນຈະຕ້ອງໄດ້ຕັ້ງຂື້ນ ຢ່າງຂາດຕົວສຳລັບຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸ
ຂ. ບັນດາຜົນປະໂຫຍດທາງດ້ານວັດຖຸທີ່ບໍ່ສາມາດຈຳແນກໄດ້
ສົມມຸດວ່າ: ວິສາຫະກິດໜື່ງໄດ້ທຳການກຳນົດນະໂຍບາຍໃຫ້ແກ່ພະນັກງານ ດັ່ງມີລາຍລະອຽດຕໍ່ໄປນີ້: ຄ່ານໍ້າມັນລົດ 500,000 ກີບ ຄ່າເຊົ່າເຮືອນພັກໃຫ້ພະ ນັກງານ 200,000 ກີບ ແລະ ຄ່າສ້ອມແປງພາຫານະອື່ນໆອີກ ໃນມູນຄ່າ 800,000 ກີບ ເຊີ່ງຈະມີລາຍລະ ອຽດກ່ຽວກັບການລົງບັນຊີດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
11.2.4. ບັນດາລາຍຈ່າຍໃນການຄຸ້ມຄອງປະຈໍາວັນ
ບັນດາລາຍຈ່າຍໃນການຄຸ້ມປະຈຳວັນ ໂດຍອີງຕາມແຜນຜັງ-ສາລະບານການບັນຊີຂອງວິສາຫະກິດລະບົບປັບປຸງ, ສຳລັບລາຍຈ່າຍໃນການຄຸ້ມຄອງປະຈຳວັນ ແມ່ນກວມລວມເອົາບັນຊີ 65 (ລາຍຈ່າຍໃນການຄຸ້ມຄອງ)
ຕົວຢ່າງ: ໄດ້ຈ່າຍຄ່ານໍ້າດື່ມບໍລິສຸດປະຈຳເດືອນມູນຄ່າ 50,000 ກີບ, ຄ່າອະນາໄມສີ່ງແວດລ້ອມ 20,000 ກີບ
